Kuba dzieli z Ameryką Łacińską wspólną historię podbojów hiszpańsko-portugalskich. Występują tu jednak pewne różnice, dotyczące głównie losów ludności rdzennej. Podczas gdy na większości kontynentu, zwłaszcza tam, gdzie osiedliły się wielkie cywilizacje prekolumbijskie - ludy pierwotne zachowały swoją odrębność, a zatem również elementy kultury oraz religię, na Antylach z zawrotną szybkością dokonywano eksterminacji Indian, co spowodowało, że ślady wierzeń religijnych stają się tutaj mniej widoczne.
Mieszkańcy Antyli, tak jak indianie Araucos, którzy zaludnili Kubę, kultywowali wiarę o treściach animistycznych, magicznych i mitologicznych. Personifikowali moce nadprzyrodzone w panteonie bóstw, co prezentowali w swych ceremoniach, celebrowaniu świąt religijnych, pieśniach, tańcu i określali funkcje kapłańskie związne z uzdrawianiem, przepowiadaniem przyszłości czy pielęgnowaniem tradycji.
W złożonym procesie transkulturowym, który rozpoczął się w tamtych czasach, dziedzictwo religijne można zauważyć tylko w legendach i popularnych mitach, związanych z duchami Indian i miejscami takimi jak jaskinie, gdzie ludność rdzenna praktykowała kult zmarłych i wykorzystywała je, aby przedstawiać swoje malarstwo, ujawniające magiczny sposób postrzegania rzeczywistości.
Hiszpańscy konkwistadorzy, przybyli na wyspę, przywieźli swoją kulturę, język, swoją cywilizację, sposób przedstawiania i interpretowania rzeczywistości, a wreszcie swoją religię - katolicyzm, który wspierany przez kolonializm, na długi czas stał się religią oficjalną i jedyną.
Rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa było sposobem ewangelizacji i jednocześnie uprawomocnieniem próby centralizacji wielu grup etnicznych. Edukacja, opieka zdrowotna i rozwój społeczny w dużej mierze jako działalność charytatywna były w rękach kleru. Kościół Katolicki osiągnąl swoją uprzywilejowaną pozycję polityczną i społeczną i zachował ją nawet po uzyskaniu niepodległości od Hiszpanii.
W wyniku prób zniewolenia trwających przez kilka stuleci, w okresie kolonialnym na Kubie, jako odpowiedź na rygory niewolnictwa, wprowadzono różne obrządki religijne, w zależności od zróżnicowania etnicznego przybyłych z Afryki grup niewolników. Od tego czasu Hiszpanie i Afrykanie stali się głównymi etniczno-kulturowymi pniami społeczeństwa kubańskiego oprócz kultur karaibskiej, europejskiej, północnoamerykańskiej czy chińskiej w długotrwałym i skomplikowanym procesie transkulturowym i krzyżowania ras. Oryginalne religie afrykańskie zostały zmodyfikowane w warunkach kubańskich a ich wyznawcy zachowali swoją odrębność mimo postępującego procesu wykorzeniania wiary i mieszanek międzyetnicznych. Zmianom uległy głównie odniesienia mitów i obiekty religijne, a w sytuacji zniewolenia preferowano rytuały ochrony i przewidywania przyszłości, co zmniejszało znaczenie innych, na przykład tych dotyczących płodności.
W ten sposób ukształtowało się kilka kubańskich odłamów religijnych pochodzenia afrykańskiego. Z kultury Joruba wywodzi się religia nazywana Regla de Ocha (Obrządek Ocha) lub Regla de Ifá (Obrządek Ifá), znana pod popularną nazwą santeria. To synkretyczna religia afrokubańska mająca swój początek na terenach dzisiejszej Afryki Zachodniej - południowo-wschodnia Nigeria i wschodni Benin. Jej kolebką jest święte miasto Ifé.
Od chwili odkrycia w 1492 roku Nowy Świat był traktowany jak wielka spiżarnia ze względu na swoje wielkie bogactwa: kakao, kawa, cukier, drewno, minerały płynęly jak woda na Stary Kontynent, ale kolonistom potrzeba było taniej siły roboczej. Najtaniej było przywieźć czarnych niewolników z Afryki, ze względu na ich siłę fizyczną. Dostarczano ich głównie z Afryki Środkowej (Dahomey, Nigeria, Togo, Czad, Ghana, Costa de Marfil, Senegal, Malí...). Na Kubę przybywali więc członkowie najprzeróżniejszych plemion: Joruba, Nagoto, Ashanti, Araras, Adjas, Ijos, Eficks, Kwas, Jekris, Haussas, Malinkeses, Guassas, Mandingo, Bambaras, Lucumi, Fons, Baribas, Siboney.... którzy zostawili za sobą w Afryce wszystko, nie posiadali nic, ale nie można było pozbawić ich wiary.
W czasach ucisku i niewolniczej pracy zostało im tylko pielęgnowanie swoich tradycji i obrzędów, które były swego rodzaju ochroną przed niewolnictwem. Kulty te stopniowo przybierały na sile. Religia Lucumi / Joruba (lucumi - dialekt Joruba; profesor Fernando Ortiz w swoich współczesnych studiach afrokubańskich podaje, iż pod nazwą Lucumi rozumie się niewolników z Afryki Zachodniej, którzy zamieszkiwali ziemie Królestwa Oyo, z najliczniejszą grupą plemienną tych terenów - Joruba) znana dziś jako santeria, zaczęła rozprzestrzeniać się na całej wyspie i także na inne kraje Ameryki Łacińskiej. Przywiązani do swoich tradycji Jorubowie (sprowadzani do Ameryki aż do XIX wieku jako niewolnicy; na Kubie niewolnictwo było legalne do 1886 roku, kiedy znajdowało się tam około 400 tysięcy niewolników) kultywowali swoje zwyczaje religijne jako formę przetrwania w nowych warunkach.
Santeria nie jest religią prymitywną, Jorubowie byli ludźmi „cywilizowanymi” o bogatej kulturze i głębokim poczuciu etyki. Poza tym byli niezwykle piękni i silni, a ich mądrość i warunki życia wpłynęły zdecydowanie na podejście do religii na współczesnej Kubie. Ze względu na represjonowanie przyjmowali inne kulty wytwarzając synkretyzm religijny. Współczesny Kubańczyk, jeśli nie jest ateistą ukształtowanym i zdominowanym przez system, jest zarazem katolikiem, santero i masonem. Ta metoda pozwoliła chronić i przetrwać ich wierzeniom do dziś, jednoczyć społeczność pochodzenia afrykańskiego i funkcjonować w warunkach brutalnych systemów społeczno-politycznych. Obchodzone dziś na Kubie święta katolickie są tylko fasadą santerii. Święty Łazarz to Babalú Ayé, Święta Barbara to Changó, Święty Krzysztof to Ogún, Święta Teresa to Oyá, Matka Boska Miłosierdzia (Najświętsza Maria Panna) to Obatalá, Matka Boska z Regla (Czarna Madonna) to Yemayá, Matka Boska Miłosierna z El Cobre (patronka Kuby) to Ochún, a święty Michał Archanioł to Eleguá...
Santeria dzieli się na sześć kategorii
1 Stwórcą i jedynym Bogiem jest Olodumare. Nie można go przedstawiać obrazowo i nie ma cech ludzkich, jednak na Kubie nazywany Olorún Olodumare (Pan niebios) przedstawiany jest w męskiej postaci. Pochodzą od niego wszyscy Orishas, są strażnikami i interpretatorami powszechnego przeznaczenia. Każdy stanowi jeden z aspektów życia, takich jak wymiar sprawiedliwości, wojny, wody, opieki zdrowotnej. Niektórzy w odległej przeszłości byli ludźmi i w trakcie swojego niezwykłego życia zdobyli duchową godność Orishas.
2 Orishas czczone są według określonych rytuałów. Każdy ma inny kolor, muzykę, posiłki i modlitwy. Manifestują się one przez kapłanów lub kapłanki, w których znajdują się na stałe lub czasowo. Oferują pomoc i doradztwo we wszystkich dziedzinach życia.
3 Egungun są przodkami każdej rodziny, czczeni w sanktuariach rodziny czy społeczności. Ich misją jest zapewnienie kontynuacji społeczeństwa Joruba i sprawiedliwości społecznej na wszystkich poziomach. Są to też mówiąc ogólnie duchy zmarłych.
4 Ludzie to zarówno ci, którzy żyją, jak i ci, którzy są w łonie matki. Ich moc jest podstawowa, ponieważ tylko ludzie mogą realizować zamiary i życzenia Orishas. Są oni wolni od czynienia dobra lub zła.
5 Zwierzęta i rośliny są wzajemnie zależne od ludzi, dla których z kolei są niezbędne do przetrwania i żywienia.Są źródłem zdrowia, żywności i świętości. Rośliny, zwierzęta i ludzi zależą z kolei od ziemi, uświęconej jako Onile.
6 Skały, chmury, rzeki czy metale są uważane za istoty z wolą, mocą i przeznaczeniem. Także gwiazdy są zamieszkane przez Orishas. Świat przyrody (zwany na Kubie el Monte), to grupa istot żywych, z którymi można się komunikować.
Santeros wierzą w Boga, znanego jako Olorún lub Olodumare. Olorún jest źródłem ashe, duchowej energii, która składa się na wszechświat, jakiekolwiek przejawy życia i wszystkie rzeczy materialne. Współdziała ze światem i człowiekiem porzez swoich emisariuszy, czyli Orishas. Władają oni każdą z sił natury i każdym aspektem ludzkiego życia. Zwracamy się do nich o pomoc, by prowadzili nas do lepszego życia materialnego i duchowego. Przywódcy kultu santerii to santeros (babalochas - kapłani; babá w języku joruba znaczy ojciec) i santeras (iyalochas - kapłanki; iyá znaczy matka, ocha - świętego), wraz z innymi w hierarchii. Wyrażenia określające kapłanów pochodzą z Kongo a kult praktykowany jest również pod nazwą Regla Conga (Obrządek Kongo) lub Palo Monte i koncentruje się na na kulcie sił natury.
Olodumare przewodniczy panteonowi Joruba. Jest stworzycielem nieba i ziemi, zsyła deszcz i powoduje wzrost roślin. Jest pierwotnym źródłem wszelkiego życia, a od niego człowiek otrzymuje swoją duszę. To istota najwyższa i najwyższa siła, która emanuje z całego wszechświata. Jest tym wszystkim, co widać i co jest ukryte. Uosabia jednego, najwyższego Boga, uznawanego przez wszystkich orishas jako najwyższy autorytet w hierarchii, którą zawdzięcza wierze i miłości absolutnej. Jest istotą niedostępną, wzniosłą i odległą, której nie składa się ofiar, nie istnieją żadne dotyczące go rytuały, nie posiada kapłanów, symboli, nie jest przedstawiany pod żadną postacią ani na obrazach, nie buduje się dla niego świątyń, nie nosi się związanych z nim ozdób jak naszyjniki (ileke) czy bransoletki (ilde de santo) nie można również bezpośrednio modlić się do niego czy składać jakichkolwiek próśb. Olodumare jest twórcą uniwersalnym, panem wszystkich stworzeń. Jest wszechmocny, wszechobecny i wszechwiedzący. On jest sędzią najbardziej kochającym, nieśmiertelnym i świętym. Olodumare, jako Istota Najwyższa, Bóg Uniwersalny, pan sprawiedliwości, Opatrzności Bożej, sąd najwyższy i miłosierny, jest początkiem i końcem wszystkich rzeczy, miłością i mocą absolutną. Jest źródłem wszystkich energii życiowych, jak i wartości niematerialnych, ma wpływ na wszystko, co istnieje i będzie trwał aż do końca czasu.
Sarah Forbes Bonetta i jej mąż James Davies, 1862, oboje Yoruba
Sara, nazywana Afrykańską Księżniczką, pochodziła z królewskiego klanu, uratowana przed rzezią przez kapitana Marynarki Królewskiej Fredericka E. Forbesa, została przywieziona do Anglii "jako podarunek od króla Czarnych dla królowej Białych" i przedstawiona królowej Victorii, którą zachwyciła zarówno urodą jak i inteligencją...
Angelique Kidjo, pochodzi z Beninu, Yoruba
Femi Olagoke, nowojorski model, Yoruba
Piękne kobiety Yoruba...
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz